Net Maaş Nasıl Hesaplanır? Brütten Nete Geçiş Rehberi
Brüt maaştan net maaşa nasıl geçilir? SGK primi, gelir vergisi, damga vergisi kesintileri ve net maaş hesaplama formülü örneklerle.
Brüt maaş 60.000 TL yazan bir iş teklifi aldınız ama elinize geçen tutarın çok daha az olacağını mı düşünüyorsunuz? Haklısınız. Brütten nete geçerken SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi olmak üzere dört ana kesinti devreye girer. Bu rehberde net maaşın nasıl hesaplandığını adım adım, formüller ve güncel bir örnekle anlatıyoruz; böylece bordronuzdaki her satırı kendiniz doğrulayabilirsiniz.
Brüt Maaş ile Net Maaş Arasındaki Fark
Brüt maaş, işverenin sizin için beyan ettiği, hiçbir yasal kesinti yapılmamış toplam ücrettir. İş ilanlarında ve sözleşmelerde çoğunlukla brüt rakam yazar.
Net maaş ise brüt tutardan tüm yasal kesintiler düşüldükten sonra banka hesabınıza yatan gerçek tutardır. Aradaki fark, doğrudan devlete ve sosyal güvenlik sistemine aktarılan primlerden ve vergilerden oluşur.
Kısacası:
Net Maaş = Brüt Maaş − (SGK Primi + İşsizlik Primi + Gelir Vergisi + Damga Vergisi)
Brütten Nete Geçişteki Kesintiler
Net maaşa ulaşmak için sırayla dört kalemi hesaplamak gerekir. Aşağıda her birini oranlarıyla açıklıyoruz.
1. SGK İşçi Primi (%14)
Sosyal güvenlik primi, emeklilik ve sağlık haklarınızın finanse edildiği kesintidir. Çalışandan kesilen (işçi payı) oran brüt maaşın %14'üdür. İşveren ayrıca kendi payını (yaklaşık %20,5) öder ama bu sizin netinizi etkilemez.
SGK Primi = Brüt Maaş × 0,14
SGK primi, "SGK tavanı" adı verilen bir üst sınıra kadar hesaplanır. Brüt maaşınız bu tavanı aşarsa, aşan kısımdan prim kesilmez. Yüksek maaşlarda bu detay net tutarı etkileyebilir.
2. İşsizlik Sigortası Primi (%1)
İşsiz kaldığınızda işsizlik ödeneği alabilmenizi sağlayan fonun çalışan payıdır. Oran brüt maaşın %1'idir.
İşsizlik Primi = Brüt Maaş × 0,01
3. Gelir Vergisi (Artan Oranlı Dilimler)
Gelir vergisi, kesintilerin en büyük ve en değişken kalemidir. Önce vergiye esas matrah bulunur:
Gelir Vergisi Matrahı = Brüt Maaş − SGK Primi − İşsizlik Primi
Bu matrah, yıl içinde kümülatif olarak toplanır ve artan oranlı vergi dilimlerine göre vergilendirilir. Yani gelir arttıkça uygulanan oran da kademeli olarak yükselir. Türkiye'de gelir vergisi dilimleri genel olarak şu mantıkla ilerler:
- İlk dilim: %15
- İkinci dilim: %20
- Üçüncü dilim: %27
- Dördüncü dilim: %35
- En üst dilim: %40
Yılın başında düşük dilimde (örn. %15) olan bir çalışan, aylar geçtikçe kümülatif geliri arttığı için üst dilimlere (%20, %27...) geçer. Bu yüzden aynı brüt maaşla çalışan biri, yılın ikinci yarısında daha düşük net maaş alabilir.
Vergi dilimlerini oluşturan gelir aralıkları ve tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Aşağıdaki oranlar dilim yapısını göstermek içindir; güncel dilim tutarları için mutlaka güncel resmi rakamları kontrol edin.
4. Damga Vergisi (Binde 7,59)
Bordronuzdan kesilen sabit oranlı küçük bir vergidir. Brüt maaş üzerinden binde 7,59 (yaklaşık %0,759) olarak hesaplanır.
Damga Vergisi = Brüt Maaş × 0,00759
Asgari Ücret İstisnası
2022'den bu yana uygulanan önemli bir kolaylık, asgari ücrete kadar olan kısmın gelir vergisi ve damga vergisinden istisna (muaf) tutulmasıdır. Yani maaşınız ne olursa olsun, asgari ücrete denk gelen tutar için gelir ve damga vergisi kesilmez; sadece bu tutarı aşan kısım vergilendirilir.
Bu istisna, özellikle asgari ücretli çalışanların vergi yükünü tamamen kaldırır ve orta gelirli çalışanların da net maaşını bir miktar yükseltir. Eski "asgari geçim indirimi (AGİ)" uygulamasının yerini büyük ölçüde bu istisna almıştır.
Örnek Hesaplama
Diyelim ki brüt maaşınız 50.000 TL ve yılın ilk ayında %15'lik vergi diliminde olduğunuzu varsayalım. Adım adım ilerleyelim:
1. SGK Primi (%14):
50.000 × 0,14 = 7.000 TL
2. İşsizlik Primi (%1):
50.000 × 0,01 = 500 TL
3. Gelir Vergisi Matrahı:
50.000 − 7.000 − 500 = 42.500 TL
4. Gelir Vergisi (%15 dilim, asgari ücret istisnası öncesi kaba hesap):
42.500 × 0,15 = 6.375 TL
Bu tutardan asgari ücrete denk gelen istisna tutarı düşülür, dolayısıyla ödenecek gerçek gelir vergisi daha düşük olur.
5. Damga Vergisi (binde 7,59):
50.000 × 0,00759 = 379,50 TL
Damga vergisinden de asgari ücret istisnası düşülür.
Yaklaşık Net Maaş:
50.000 − 7.000 − 500 − (istisna sonrası gelir vergisi) − (istisna sonrası damga vergisi)
Görüldüğü gibi elle hesaplarken asgari ücret istisnası ve kümülatif dilim takibi işi karmaşıklaştırır. Bu yüzden en pratik yöntem, güncel oranların yüklü olduğu bir araç kullanmaktır.
Kesin ve güncel bir sonuç için brüt tutarınızı net maaş hesaplama aracına girmeniz yeterli; SGK, işsizlik, gelir vergisi dilimi, damga vergisi ve asgari ücret istisnası otomatik hesaplanır. Diğer araçlar için hesaplama araçları sayfasına göz atabilirsiniz.
Net Maaşınız Yıl İçinde Neden Değişir?
Aynı brüt maaşla çalışsanız bile, netiniz her ay biraz farklı olabilir. Bunun başlıca nedenleri:
- Kümülatif gelir vergisi matrahı: Yıl ilerledikçe üst dilime geçersiniz, vergi oranı artar, net maaş düşer.
- Asgari ücret güncellemeleri: İstisna tutarı asgari ücrete bağlı olduğundan, asgari ücret arttığında istisna da değişir.
- Prime esas kazanç tavanı: Yüksek maaşlarda SGK tavanı devreye girerek prim tutarını sabitler.
Bu değişkenlik normaldir ve bordronuzda "kümülatif vergi matrahı" satırından takip edebilirsiniz.
Sonuç
Net maaş; brüt maaştan %14 SGK primi, %1 işsizlik primi, artan oranlı gelir vergisi ve binde 7,59 damga vergisi düşülerek bulunur. Asgari ücret istisnası bu kesintilerin bir kısmını hafifletir. Formülleri bilmek bordronuzu doğrulamak için yeterlidir; ancak kümülatif dilim takibi ve güncel istisna tutarları işi zorlaştırdığından, en hızlı ve doğru sonuç için güncel oranlarla çalışan bir hesaplama aracı kullanmanızı öneririz. Vergi dilimleri ve istisna tutarları her yıl değiştiği için, kritik kararlarınızda güncel resmi oranları teyit etmeyi unutmayın.
Sık Sorulan Sorular
Brüt maaş ile net maaş arasındaki fark nedir?
Brüt maaş, hiçbir kesinti yapılmadan önceki toplam ücrettir. Net maaş ise brüt tutardan SGK işçi primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi gibi yasal kesintiler düşüldükten sonra çalışanın eline geçen tutardır.
Net maaştan brüt maaş hesaplanabilir mi?
Evet. Kesinti oranları ve vergi dilimleri bilindiğinde, net maaştan geriye doğru brüt maaş da hesaplanabilir. İş sözleşmelerinde bazen brüt, bazen net ücret üzerinden anlaşıldığı için bu iki yönlü hesaplama sık kullanılır. Net maaş hesaplama aracımız her iki yönde de sonuç verir.
Gelir vergisi neden yıl içinde maaşımı düşürüyor?
Gelir vergisi artan oranlı (kademeli) bir sistemdir. Yıl boyunca elde ettiğiniz kümülatif gelir arttıkça daha yüksek vergi dilimine girersiniz. Bu nedenle yılın ilk aylarında net maaşınız yüksekken, üst dilime geçtiğiniz aylarda kesinti artar ve net maaşınız bir miktar düşer.